Jak oświetlać plany filmowe?

Artykuły   •   Listopad 29, 2020

Jak ustawić odpowiednio oświetlenie? Jakie lampy są najlepsze? Jakie są typy oświetlenia wykorzystywanego w filmach? Jak osiągnąć kinematograficzne oświetlenie? Czy oświetlenie ma wpływ na technikę i sztukę kręcenia filmów? Dlaczego odpowiednie oświetlenie jest ważne?

Powyższe pytania są najczęściej wyszukiwanymi zagadnieniami w Google w kontekście filmowania. 

Żeby uzyskać nietuzinkowy obraz w filmie – trzeba zrozumieć jego strukturę, podstawowe elementy. Owym basic-em dla idealnego obrazu w przemyśle filmowym jest oświetlenie. 

Naturalnie mamy światło słoneczne, inaczej naturalne, ale w pewnych sytuacjach nie jest ono wystarczające. Mianowicie przy przestrzeniach zamkniętych, pomieszczeniach czy po zachodzie słońca – musimy wykorzystać sztuczne źródła światła. 

Bez odpowiedniego światła, nawet najlepsza kamera istniejąca na rynku nie odda wymarzonego odtworzenia uchwyconego obrazu.

Co oznacza odpowiednie światło?

Otóż jest to oświetlenie, które pozwoli Ci ulepszyć obraz, stworzyć głębię, wesprzeć nastrój i atmosferę danej realizacji filmowej przy obróbce technicznej nagranego materiału.  

Zatem wychodząc od swoistej definicji, oświetlenie to technika, która ma nadać: dramatyzmu, głębi oraz atmosfery danemu obrazowi. Efekty te uzyskuje się poprzez wykorzystanie trików, takich jak odbijanie, rozpraszanie światła czy dostosowywanie temperatury barwowej.

Za pomocą oświetlenia oddajemy wizualny nastrój, atmosferę oraz poczucie sensu dla odbiorców. Oświetlenie podpowiada widzowi na co zwrócić uwagę, gdzie patrzeć. Ekspozycja świetlna:

  • kieruje wzrok do konkretnego punktu (osoby, rekwizytu, miejsca na planie);

  • odzwierciedla charakter psychologiczny bohatera (kolor, czy ostrość światła można dopasować do emocji);

  • definiuje i wspiera gatunek filmu (np. film noir, charakteryzujący się ostrymi kontrastami między jasnymi i ciemnymi cieniami).

Składowe elementy oświetlenia.

Na elementy oświetlenia, które mogą skutecznie zwiększyć/zmniejszyć jego ilość np. poprzez odbicie/rozproszenie światła, składają się m.in. płyty styropianowe, białe blendy, małe światło ledowe (np. umieszczone na samym aparacie); lampy ledowe; lampy wolframowe; lampy HMI z soczewką Fresnela; białe prześcieradło bądź inny biały przepuszczalny materiał; biała ściana. Natomiast za pomocą kolorowych folii, folii ND, a nawet metalowej siatki (umieszczonej przed soczewką) można zredukować intensywność światła czy też zmienić jego barwę. 

Jednak poza tymi elementami – trzeba pamiętać, że wspomagacze oświetleniowe bądź narzędzia tłumiące światło należy dobrać odpowiednio do okoliczności oraz efektów, jakie chce się uzyskać. W związku z tym nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, która lampa itd. będzie najlepsza, jako uniwersalne sztuczne źródło oświetlenia.

Co gdy brak profesjonalnego osprzętu?

Możesz go stworzyć własną konfigurację. Warto wykorzystać swoją kreatywność i eksperymentować. W wersji niskobudżetowej wystarczy, że zaopatrzysz się w:

  • niedrogie światła zaciskowe, światła LED, czy też światła robocze montowane na statywie (dostępne w każdym sklepie budowlanym);

  • kolorowe folie, np. niebieska by zmienić żółty odcień żarówki halogenowej na biały;

  • Matte black cinefoil, czyli czarną matową folię aluminiową, która idealnie maskuje przecieki strumienia światła i pozwala je skierować i skupić w odpowiednim punkcie.

Co to oświetlenie trzypunktowe?

Nadrzędną konfiguracją oświetlenia jest trójpunktowe oświetlenie, które podkreśla głównego bohatera lub obiekt sceny i sprawia, że ​​wyróżniają się z tła. Czyli za pomocą tonacji (niskiej bądź wysokiej – low/high key) i utworzeniu kontrastu mamy w kadrze miejsce, które całkowicie przykuwa i skupia wzrok. Jak otrzymać taki efekt? Zapraszam Cię do mojego filmu (link) by zapoznać się z praktyką, a tu możesz znaleźć szybką teoretyczną wskazówkę:

Po pierwsze – ustaw główne i najmocniejsze źródło światła (tzw. Światło kluczowe) z jednej strony głównego punktu, tak by uzyskać lekki cień po jego przeciwnej stronie.

Następnie umieść drugie światło (tzw. wypełniające), po przeciwnej stronie punktu odniesienia by złagodzić ostre cienie utworzone przez główne światło. 

Ostatnim krokiem jest dodanie trzeciego światła, tylnego (tzw. Światło kontrowe), za głównym punktem, tak by zdefiniować i podkreślić jego cechy oraz kontury.

Typy oświetlenia.

Co do typów oświetlenia wykorzystywanych w kręceniu filmów, to są to:

  • Wcześniej wspomniane kluczowe/ główne światło będące tym najsilniejszym.

  • Oświetlenie wypełniające, które jest kompatybilne z światłem kluczowym poprzez łagodzenie ostrych cieni przezeń wytworzonych

  • Kontrowe oświetlenie, czy też tylne, które podkreśla dany punkt i pozwala odróżnić go od tła. 

  • Poboczne oświetlenie doświetla dany punkt z boku i skupia się na konturach, nadając kontrastowy dramatyczny efekt.

  • Praktyczne oświetlenie, czyli np. lampy, oprawy oświetleniowe, świece i telewizory znajdujące się na planie. Zwykle nie są wystarczająco mocne, aby oświetlić główny obiekt, ale dodają kinowej atmosfery sceny.

  • Ostre oświetlenie to technika oświetlenia wykorzystująca zabawę ostrymi cieniami, która zwraca uwagę na konkretny punkt.

  • Miękkie oświetlenie to technika oświetlenia niekorzystająca z ostrych cieni, a która jest jasna, i zrównoważona.

  • Oświetlenie o wysokiej tonacji, to oświetlenie bez cieni i intensywnej jasności graniczącej z prześwietleniem. Konfiguracja często stosowana w serialu telewizyjnym, teledysku, reklamie.

  • Oświetlenie o niskiej tonacji (stonowane), to z dużą ilością cieni, które tworzą poczucie tajemniczości lub napięcia.

  • Oświetlenie naturalne to światło dostępne w miejscu wykonania ujęć.

  • Oświetlenie motywowane, to takie, które w kontrolowany sposób ma naśladować naturalne źródła światła w danej scenie, takie jak słońce lub księżyc.

  • Oświetlenie odbijające, czyli światło jest odbijane od silnego źródła w kierunku głównego punktu za pomocą reflektora, który zmiękcza i rozprowadza światło.

Tak jak już wyżej wspomniałem – oświetlenie to sztuka sama w sobie i aby osiągnąć upragnione efekty należy dużo ćwiczyć i wymaga to metody prób i błędów. Warto poświęcić trochę czasu, by samemu dojść do tego, jaka kompozycja świetlna spełni oczekiwane wymagania.